Kategoria: Blog o jodze

Sattwa, Radżas i Tamas, czyli kilka słów o Sankhji i Jodze

Podczas studiowania tekstów o jodze lub uczestnicząc w zajęciach jogi możemy natknąć się na takie określenia jak satwiczny, radżasowy  lub tamasowy. Co one oznaczają i skąd się wzięły?

Tak jak pisaliśmy, klasyczna joga wywodzi się z nurtu Sankhji – czyli systemu dualistycznego, ateistycznego i ortodoksyjnego (uznającego autorytet Wed) filozofii indyjskiej. Początki filozofii Sankhji datuje się już 600 lat p.n.e., jednak najstarszy tekst źródłowy Sankhjakarika powstał około 500 lat p.n.e. Z upływem czasu z tradycji Sankhji wyodrębniły się dwa osobne systemy –  Sankhji klasycznej oraz Jogi klasycznej opartej na Jogasutrach, o których pisaliśmy wcześniej.

Oba systemy zakładają dualizm metafizyczny – istnienie dwóch sfer rzeczywistości  – PRAKRITI (przyrody fizycznej i psychicznej) oraz PURUSZY (ducha/jaźni). 

PURUSZA to podmiot – świadomy, bierny, nietwórczy, wieczny, prosty (nie ma części), nie dający się uprzedmiotowić.

PRAKRITI to przedmiot – aktywny, twórczy, mający postać zarówno wieczną jak i nietrwałą i złożoną, dający się uprzedmiotowić oraz mający charakter TRÓJGUNOWY.

GUNA to jakość, substancjalny „wątek” rzeczywistości (prakriti) przeciwstawianej sferze podmiotowej (purusza). To także jakość, cecha bytu, czynu, bądź poznania; także walor molarny, wskaźnik wartościowania etycznego, oraz jakość doznania estetycznego.

Zgodnie z powyższymi systemami wyróżnia się trzy guny, które nieustannie na siebie oddziałują, a są to:

• SATTWA – kojarzona z kolorem białym – to lekkość, przejrzystość i subtelność; to oświetlanie i ujawnianie; to błogość i spokój
• RADŻAS –  kojarzony z czerwienią – to aktywność i dynamiczność; to zmienność i działanie; to namiętność, rozkosz, cierpienie i ból
• TAMAS – kojarzony z czernią – to inercja, bierność, mrok, statyczność, stagnacja; to zatrzymywanie, ociężałość umysłowa, głupota; to otępienie, obojętność

Teksty źródłowe o jodze

To co dziś praktykujemy w fitness klubach i szkołach jogi, a co zwiemy jogą, zazwyczaj jest  systemem ćwiczeń fizycznych wzmacniająco rozciągających, wpływającym korzystnie na nasze kości, mięśnie, organy wewnętrzne, układy w ciele etc. Po dobrze poprowadzonych zajęciach jogi czujemy się często trochę fizycznie zmęczeni, a jednocześnie mentalnie odprężeni i uspokojeni. Nasz system przywspółczulny układu nerwowego zostaje pobudzony do pracy i następuje proces regeneracji oraz odpoczynku.

Nas jednak, jako że,  zajmujemy się prowadzeniem zajęć profesjonalnie ciekawi skąd ten system pochodzi, jaką ma genezę i czy rzeczywiście to co my dziś nazywamy jogą jest tożsame z tym czy joga była wcześniej.

I dziś chcielibyśmy się podzielić kilkoma informacjami na temat pierwszych pisanych tekstów o jodze, choć początkowo była ona przekazywana ustnie przez guru (czyli tego, który ”przynosi światło”) shishya (studentowi).

Pierwsze pisane teksty o jodze zwane są Wedami (1500-600 p.n.e.) Najstarszą z czterech Wed jest Rigweda, a wraz Jadżurweda pojawiły się Upaniszady takie jak Taittriya, Katha, Mandogya etc. Są to rozważania filozoficzne, refleksje nad istotą bytu i losem człowieka. Niektórzy uważają, że stanowią wieczne dziedzictwo ludzkości zawierające dogłębną wiedzę o ludzkim myśleniu i duchowym rozwoju. Poruszają tematy związane zarówno z codziennym życiem, religią, filozofią, jak również z kosmicznym porządkiem.

Kolejnym bardzo ważnym tekstem, opisującym klasyczne podejście do jogi są Jogasutry Patandżalego (500-200 p.n.e.). Składają się one ze 196 aforyzmów, które opisują ośmiostopniową ścieżkę jogi czyli tzw. Astanga  jogę. Według niektórych badaczy był to tekst przygotowany dla adeptów, którzy już poznali tajniki praktyki jogi, aby nie zapomnieli, czego się nauczyli. W związku z tym, polecamy studiować ten tekst z komentarzami/wykładniami, które często są od razu dołączane do aforyzmów. Obecnie ten tekst uważa się za nadal aktualny.

Następnym ważnym tekstem o jodze była Bhagavad Gita (100 p.n.e.- 0 a.d.), która stanowi niewielką część epickiego poematu – Mahabharaty. Uważana jest za świętą księgę hinduizmu, szczególnie ważna dla wisznuizmu.

Późniejszymi tekstami o jodze są Hathayoga Pradipika, Gheranda Samhita, Shviva-Samhita etc (1500-1600 a.d.). Dziś, kiedy joga na stałe zadomowiła się również w zachodnim świecie mamy bardzo dużo współczesnych pozycji, które warto przeczytać. W następnym poście polecimy kilka takich pozycji.