Sattwa, Radżas i Tamas, czyli kilka słów o Sankhji i Jodze
Podczas studiowania tekstów o jodze lub uczestnicząc w zajęciach jogi możemy natknąć się na takie określenia jak satwiczny, radżasowy lub tamasowy. Co one oznaczają i skąd się wzięły?
Tak jak pisaliśmy, klasyczna joga wywodzi się z nurtu Sankhji – czyli systemu dualistycznego, ateistycznego i ortodoksyjnego (uznającego autorytet Wed) filozofii indyjskiej. Początki filozofii Sankhji datuje się już 600 lat p.n.e., jednak najstarszy tekst źródłowy Sankhjakarika powstał około 500 lat p.n.e. Z upływem czasu z tradycji Sankhji wyodrębniły się dwa osobne systemy – Sankhji klasycznej oraz Jogi klasycznej opartej na Jogasutrach, o których pisaliśmy wcześniej.
Oba systemy zakładają dualizm metafizyczny – istnienie dwóch sfer rzeczywistości – PRAKRITI (przyrody fizycznej i psychicznej) oraz PURUSZY (ducha/jaźni).
PURUSZA to podmiot – świadomy, bierny, nietwórczy, wieczny, prosty (nie ma części), nie dający się uprzedmiotowić.
PRAKRITI to przedmiot – aktywny, twórczy, mający postać zarówno wieczną jak i nietrwałą i złożoną, dający się uprzedmiotowić oraz mający charakter TRÓJGUNOWY.
GUNA to jakość, substancjalny „wątek” rzeczywistości (prakriti) przeciwstawianej sferze podmiotowej (purusza). To także jakość, cecha bytu, czynu, bądź poznania; także walor molarny, wskaźnik wartościowania etycznego, oraz jakość doznania estetycznego.
Zgodnie z powyższymi systemami wyróżnia się trzy guny, które nieustannie na siebie oddziałują, a są to:
- SATTWA – kojarzona z kolorem białym – to lekkość, przejrzystość i subtelność; to oświetlanie i ujawnianie; to błogość i spokój
- RADŻAS – kojarzony z czerwienią – to aktywność i dynamiczność; to zmienność i działanie; to namiętność, rozkosz, cierpienie i ból
- TAMAS – kojarzony z czernią – to inercja, bierność, mrok, statyczność, stagnacja; to zatrzymywanie, ociężałość umysłowa, głupota; to otępienie, obojętność
